Reel Faiz ile Altın Arasındaki İlişki

Reel faiz nedir

Reel faiz, bir yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir. Nominal faiz yüzde 5 ve enflasyon beklentisi yüzde 3 ise reel faiz kabaca yüzde 2'dir.

Bu, paranızın gerçek alım gücü cinsinden ne kazandığını söyler. Nominal faiz yüzde 20 olsa bile enflasyon yüzde 25 ise reel getiriniz eksidir; para kazanıyor gibi görünürken alım gücü kaybediyorsunuzdur.

Piyasada reel faizin en yaygın göstergesi, ABD'nin 10 yıllık enflasyona endeksli tahvil getirisidir. Bu tahvil anaparasını enflasyona göre düzelttiği için getirisi doğrudan reel bir orandır ve tahmin gerektirmez.

Mekanizma: fırsat maliyeti

Altını elde tutmanın bir taşıma maliyeti vardır: temettü almazsınız, kupon almazsınız, üstüne saklama masrafı yaparsınız. Bunun karşılığında sunduğu şey, kimsenin yükümlülüğü olmaması ve para arzından bağımsız olmasıdır.

Reel faiz yükseldiğinde alternatifin cazibesi artar. Tahvil hem güvenli hem gerçek alım gücü kazandırıyorsa, faiz ödemeyen bir metali tutmak pahalı bir tercih hâline gelir; talep azalır ve altın baskılanır.

Reel faiz düştüğünde, hele eksiye geçtiğinde denklem tersine döner. Tahvil tutmak alım gücü kaybettirirken altının hiçbir şey ödememesi göreli bir dezavantaj olmaktan çıkar.

İlişkinin gücü ve yönü

Uzun vadeli veride altın ile reel faiz arasında istikrarlı bir ters ilişki gözlenir. Bu, altınla ilgili ölçülebilir ilişkiler arasında en tutarlısıdır.

Ancak ilişki mekanik değildir; birebir ve gecikmesiz çalışmaz. Reel faizin haftalarca düştüğü bir dönemde altın yatay kalabilir, sonra toplu bir hareketle açığı kapatabilir.

İlişkinin çalışma hızı da yavaştır. Dolar endeksi altına saatler içinde yansırken reel faizin etkisi haftalar ölçeğinde ortaya çıkar. Modelin reel faizi 5 ve 20 günlük değişim olarak iki ayrı girdiyle izlemesinin nedeni budur.

Enflasyon tek başına yeterli değil

"Enflasyon yükseldi, altın yükselir" cümlesi eksik bir denklemdir. Tablodaki dördüncü satır bunu açıkça gösterir: enflasyon düşerken bile reel faiz yükselebilir ve altın baskılanabilir.

Belirleyici olan enflasyonun kendisi değil, enflasyon ile faiz arasındaki mesafedir. Merkez bankası enflasyona faizle daha sert karşılık verirse reel faiz yükselir ve altın enflasyon yüksekken bile geriler.

Bu yüzden enflasyon verisi açıklandığında altının tepkisi tek yönlü olmaz. Piyasa aynı anda iki şeyi fiyatlar: enflasyonun kendisini ve merkez bankasının buna nasıl yanıt vereceğini.

İlişkinin kırıldığı dönemler

Reel faiz-altın ilişkisi her zaman geçerli değildir. Merkez bankası alımlarının çok güçlü olduğu dönemlerde bu talep fiyata duyarsız olduğu için reel faizden gelen baskıyı emebilir.

Sistemik kriz dönemlerinde de ilişki geçici olarak askıya alınır. Karşı taraf riskinin sorgulandığı anlarda altın, faiz hesabından bağımsız olarak talep görür.

Bu kırılmalar ilişkiyi geçersiz kılmaz ama tek bir göstergeye bakmanın neden yetersiz olduğunu gösterir. Modelin on dokuz göstergeyi birlikte değerlendirmesinin sebebi tam olarak budur.

Reel faizi nasıl takip edersiniz

En doğrudan yol, ABD 10 yıllık enflasyona endeksli tahvil getirisini izlemektir. Bu seri kamuya açıktır ve günlük yayımlanır.

İkinci bir gösterge başabaş enflasyon oranıdır: normal tahvil getirisi ile enflasyona endeksli tahvil getirisi arasındaki fark. Piyasanın gelecekteki enflasyondan ne beklediğini gösterir.

Panelde bu iki seri de model girdisi olarak yer alır ve katkı kartında hangisinin bugünkü tahmini ne yönde etkilediği dolar cinsinden gösterilir. Böylece "reel faiz altını bugün itiyor mu çekiyor mu" sorusu ölçülmüş bir cevap bulur.

• 10 yıllık enflasyona endeksli tahvil getirisi — reel faizin doğrudan ölçüsü
• Başabaş enflasyon oranı — piyasanın enflasyon beklentisi
• 10 yıllık nominal tahvil getirisi — ikisinin toplamı
• Getiri eğrisi (10 yıl eksi 2 yıl) — büyüme ve resesyon beklentisi
• Merkez bankası toplantı takvimi — beklenti değişimlerinin tetikleyicisi

Pratikte ne anlama geliyor

Reel faiz düşüş eğilimindeyse altın için zemin destekleyicidir; bu, fiyatın mutlaka yükseleceği anlamına gelmez ama arka planın lehte olduğunu söyler.

Reel faiz yükseliyorsa altındaki yükselişlerin dayanağı zayıftır ve büyük olasılıkla momentum ya da haber kaynaklıdır; bu tip hareketlerin geri verilme eğilimi yüksektir.

Bu bir alım-satım kuralı değildir. Modelin ölçülmüş karnesinde en güçlü vade olan 30 günde bile yön isabeti yüzde 70 civarındadır; makro zemin lehte olsa bile tek bir ay için garanti yoktur.

Özet: reel faiz altın ilişkisi

• Reel faiz, enflasyondan arındırılmış getiridir ve altının fırsat maliyetini belirler.
• Reel faiz yükselirse altın baskılanır, düşerse desteklenir.
• Belirleyici olan enflasyon değil, enflasyon ile faiz arasındaki mesafedir.
• Etki yavaştır: dolar saatler içinde, reel faiz haftalar içinde yansır.
• Merkez bankası alımları ve sistemik kriz dönemlerinde ilişki geçici olarak kırılabilir.
• En doğrudan gösterge ABD 10 yıllık enflasyona endeksli tahvil getirisidir.

Sık sorulan sorular

Reel faiz nedir?

Bir yatırımın enflasyondan arındırılmış getirisidir. Nominal faiz yüzde 5 ve enflasyon beklentisi yüzde 3 ise reel faiz kabaca yüzde 2'dir.

Reel faiz yükselirse altın ne olur?

Genellikle baskılanır. Reel faiz yükseldiğinde tahvil tutmak hem güvenli hem gerçek alım gücü kazandıran bir alternatif hâline gelir ve faiz ödemeyen altını tutmanın maliyeti artar.

Reel faiz nasıl ölçülür?

En doğrudan ölçü, ABD 10 yıllık enflasyona endeksli tahvil getirisidir. Bu tahvil anaparasını enflasyona göre düzelttiği için getirisi zaten reel bir orandır.

Enflasyon yükselince altın neden her zaman yükselmiyor?

Çünkü belirleyici olan enflasyonun kendisi değil, faizle arasındaki mesafedir. Merkez bankası enflasyona faizle daha sert karşılık verirse reel faiz yükselir ve altın enflasyon yüksekken bile geriler.

Bu ilişki ne kadar hızlı çalışır?

Yavaş. Dolar endeksi altına saatler içinde yansırken reel faizin etkisi haftalar ölçeğinde ortaya çıkar. Model bu yüzden reel faizi 5 ve 20 günlük değişim olarak iki ayrı girdiyle izler.

İlişki hiç kırılır mı?

Evet. Merkez bankası alımlarının çok güçlü olduğu dönemlerde bu fiyata duyarsız talep reel faiz baskısını emebilir. Sistemik kriz anlarında da altın faiz hesabından bağımsız talep görür.

Başabaş enflasyon oranı nedir?

Normal tahvil getirisi ile enflasyona endeksli tahvil getirisi arasındaki farktır ve piyasanın gelecekteki enflasyondan ne beklediğini gösterir. Reel faizle birlikte okunması gerekir.

Reel faize bakarak altın alım kararı verebilir miyim?

Reel faiz zemini gösterir ama tek başına karar aracı değildir. Ölçülmüş en güçlü vademizde bile yön isabeti yüzde 70 civarındadır; makro zemin lehte olsa da tek bir dönem için garanti yoktur.