Gram Altın Yükseldi: Ons mu Kur mu İtti?

Hareketi ikiye ayıran formül

Gram altın fiyatı ons fiyatı ile kurun çarpımından türediği için, yüzde değişimleri de çarpımsal birleşir. Gram getirisi artı bir, ons getirisi artı bir ile kur getirisi artı birin çarpımına eşittir. Küçük hareketlerde bu neredeyse toplama benzer, ama hareket büyüdükçe iki katkının çarpımından gelen ek bir terim ortaya çıkar.

Pratikte iki tarih arasındaki ons fiyatını ve kuru bilmek yeterlidir. Her biri için yüzde değişimi hesaplar, sonra hangisinin daha büyük olduğuna bakarsınız. Sonuç, gram altındaki hareketin ne kadarının altından ne kadarının kurdan geldiğini söyler.

Bu hesap bir tahmin değildir; geçmişe dönük, kesin ve tartışmasızdır. Yine de çoğu fiyat sayfası bunu yapmaz ve okuyucu iki farklı olayı tek bir rakamın arkasında görür.

Örnek: aynı gram artışı, iki farklı hikâye

Aşağıdaki tabloda gram altının yüzde beş yükseldiği üç ayrı senaryo var. Gram tarafındaki sonuç üçünde de aynı, ama arkasındaki olay tamamen farklı. Birinci satırda altın gerçekten değerlenmiş, üçüncü satırda ise altın dolar bazında gerilerken lira daha hızlı değer kaybetmiştir.

Üçüncü satır özellikle önemlidir: gram altın kazandırmış görünür ama altın uluslararası piyasada ucuzlamıştır. Dövizle ya da başka bir varlıkla karşılaştırma yapan biri için bu ayrım kararı tersine çevirebilir.

Neden toplama değil çarpma

Yüzdeleri toplamak küçük hareketlerde kabul edilebilir bir yaklaşımdır ama büyük hareketlerde hata birikir. Ons yüzde on, kur yüzde on arttıysa gram yüzde yirmi değil yüzde yirmi bir artar; aradaki fark iki katkının birbirini büyütmesinden gelir.

Türkiye koşullarında yıllık bazda her iki bileşen de çift haneli olabildiği için bu fark ihmal edilebilir değildir. Uzun dönemli getirileri toplayarak hesaplayan bir tablo, gram getirisini sistematik olarak eksik gösterir.

İki katkı ters yöne gittiğinde

En kafa karıştırıcı durum, gram altının yatay durmasıdır. Bu çoğu zaman hiçbir şey olmadığı anlamına gelmez; ons düşerken kurun yükselmesi ya da tersi, iki hareketin birbirini götürmesi demektir.

Böyle günlerde "altın durgun" demek yanlış olur. Uluslararası piyasada belirgin bir hareket olmuş, ama TL cinsinden sonuç sıfıra yakın çıkmıştır. Bu ayrımı görmek, bir sonraki hareketin hangi taraftan geleceğini düşünmek için gereklidir.

Panelin ons grafiği ile TL getirisi bölümünü yan yana okumak bu durumu görünür kılar; biri hareketliyken diğeri yatay olabilir.

Ayrıştırma kararınızı nasıl değiştirir

Amacınız enflasyona ve kur riskine karşı korunmaksa, gram getirisinin kur kaynaklı olması sizin için sorun değildir; koruma zaten çalışmıştır. Ama amacınız altının kendi değer artışından kazanmaksa, kur kaynaklı bir yükseliş beklediğiniz şey değildir.

Aynı şekilde alım zamanlaması da değişir. Ons yüksek ama kur düşükken alınan altın, ons düşük kur yüksekken alınan altından farklı bir risk taşır. İkisinde de gram fiyatı aynı olabilir.

• Kur korunması arıyorsanız: kur katkısı işinizi görmüştür.
• Altının değer artışını arıyorsanız: yalnız ons katkısına bakın.
• Başka varlıklarla karşılaştırıyorsanız: karşılaştırmayı ons üzerinden yapın.
• Gram yatayken bile iki bileşenin ayrı ayrı hareket etmiş olabileceğini unutmayın.

Ayrıştırmayı kendiniz yapmak

İki tarih seçin. Her tarih için ons altın fiyatını ve dolar/TL kurunu not edin. Her biri için yüzde değişimi bulun, sonra gram değişimini bu ikisinin çarpımsal birleşimiyle kontrol edin. Sonuç gramda gördüğünüz değişime çok yakın çıkmalıdır; küçük fark, ürünün milyem ve işçilik payından gelir.

Hesabın tutmadığı tek durum, farklı kaynaklardan alınmış fiyatlar kullanmaktır. Ons fiyatını bir yerden, kuru başka bir saatteki değerden almak sonucu bozar.

1. İki tarih için ons fiyatını yazın, yüzde değişimi bulun.
2. Aynı tarihler için kuru yazın, yüzde değişimi bulun.
3. İki değişimi çarpımsal birleştirin.
4. Sonucu gerçekleşen gram değişimiyle karşılaştırın.

Sık düşülen yanılgı

"Altın bu yıl yüzde kırk kazandırdı" cümlesi Türkiye'de neredeyse her zaman gram üzerinden kurulur ve içinde kur vardır. Aynı dönemde altının dolar bazında getirisi çok daha düşük, hatta negatif olabilir.

Bu cümleyi kuran kişi yanlış söylemiyor olabilir; ama dinleyen, altının uluslararası piyasada bu kadar değerlendiğini sanır. Ayrıştırma, cümleyi doğru anlamanın tek yoludur.

Özet: gram altın neden yükseldi ons mu kur mu

• Gram getirisi, ons getirisi ile kur getirisinin çarpımıdır; toplamı değil.
• Ons sabitken gram yükseliyorsa kazanç altından değil kurdan gelmiştir.
• Ayrıştırma tek satırlık bir hesaptır ve iki tarihin verisi yeterlidir.
• Kur kaynaklı yükseliş, altının uluslararası değerini artırmaz.
• Dövizle karşılaştırma yaparken yalnız ons tarafı anlamlıdır.
• İki katkı ters yönde olabilir; gram yatayken ikisi birbirini götürüyor olabilir.

Sık sorulan sorular

Gram altın yükselirken altın gerçekten değerlenmiş olmayabilir mi?

Evet. Ons fiyatı düşerken kur yeterince yükselirse gram altın artar. Bu durumda altın uluslararası piyasada ucuzlamış, lira ise daha hızlı değer kaybetmiştir.

Ons ve kur katkısı nasıl hesaplanır?

İki tarih arasında ons fiyatının ve kurun yüzde değişimini ayrı ayrı bulun. Gram değişimi bu ikisinin çarpımsal birleşimidir; hangisinin büyük olduğu hareketin kaynağını gösterir.

Yüzdeleri toplasam olmaz mı?

Küçük hareketlerde yaklaşık sonuç verir ama büyük hareketlerde eksik kalır. Ons ve kur onar puan arttığında gram yüzde yirmi değil yüzde yirmi bir artar.

Gram altın yatay kalmışsa hiçbir şey olmamış mıdır?

Hayır. Ons düşerken kurun yükselmesi ikisinin birbirini götürmesi anlamına gelir. TL sonucu sıfır olsa da uluslararası tarafta belirgin bir hareket olmuş olabilir.

Altını başka yatırımlarla karşılaştırırken hangi seriyi kullanmalıyım?

Karşılaştırma dövizli varlıklarlaysa ons tarafını kullanın. Gram getirisi kur etkisi taşıdığı için TL dışı varlıklarla doğrudan karşılaştırılamaz.

Hesabım gerçekleşen gram fiyatını neden tam tutmuyor?

Aradaki küçük fark ürünün milyemi, işçilik payı ve alış-satış yönünden gelir. Fark yüzde birkaçı aşıyorsa muhtemelen farklı saatlere ait fiyatlar kullanılmıştır.

Bu ayrıştırma gelecek için bir şey söyler mi?

Doğrudan söylemez; geçmişe dönük bir muhasebedir. Ama hangi bileşenin hareketi taşıdığını görmek, riskin nereden geldiğini anlamayı sağlar.

Panelde bu ayrımı nerede görebilirim?

Ons grafiği altının kendi hareketini, TL getirisi bölümü ise kur dahil sonucu gösterir. İkisini yan yana okumak ayrıştırmanın görsel karşılığıdır.